Peter Van Rompuy (2005)

Trage vragen, trage antwoorden

Een blog is in se niet bedoeld voor grote beschouwingen, maar veeleer voor het kort delen van persoonlijke ervaringen. Daarom wil ik deze keer een iets persoonlijker insteek hanteren om mijn reactie rond de moord in Antwerpen te duiden.

|

Enkele maanden geleden bevond ook ik mij in een situatie waarbij ik vond dat ik moest helpen, maar het niet onmiddellijk durfde. In metrostation Kunst/wet begonnen twee dronken mannen en derde in elkaar te slaan. Pas toen de man haast van het perron werd geduwd en de metro zowat het station in reed, sleurde ik – eerder impulsief – de man terug het perron op. Onmiddellijk daarna begon één van hen het slachtoffer te wurgen. Ik tikte de agressor op de schouder en vroeg hem zich te kalmeren, na enkele seconden zei zijn kompaan "on s'en va" en even snel waren ze weer weg.

|

Ik kwam er van af met knikkende knieën. Ik had geluk. De man in Antwerpen niet, ook al kwam hij al tussenbeide voor "maar" een diefstal.

|

Kwam er niemand anders tussenbeide? Neen. Op het perron aan de overkant werd er moord en brand geschreeuwd, maar niemand kwam toegesneld. Op mijn perron bewoog niemand. In Antwerpen keek een hele bus toe.

|

Volgens een peiling van VRIND is 95% van de Vlamingen best wel tevreden met zijn of haar sociale contacten, baan, buurt. Blijkbaar ligt de nadruk vooral op "zijn of haar".

|

Neem ik hen dit kwalijk? Neen. Zou ikzelf opnieuw hetzelfde doen? Ik weet het niet. Eén klein duwtje en ik lag toen zelf op de sporen. De passiviteit van de omstaanders is ingegeven door extreme angst. Het extreem geweld is ingegeven door (extreme?) straffeloosheid, maar bovenal door extreme machteloosheid.

|

Hoe kunnen we er voor zorgen dat dit nooit (of minder vaak) gebeurt? Wie weigert allochtonen aan te werven, moet beseffen dat hij mee hun gevoel van machteloosheid aanwakkert. Wie geen geld over heeft voor justitie, organiseert de straffeloosheid. Wie vandaag niet het pensioenstelsel hervormt, organiseert de overdruk op de generatie van morgen, op het werk, op de weg, thuis.

|

Ik trap een open deur in door te stellen dat onze samenleving in "overdrive" staat. Nochtans hebben we geen snelle antwoorden nodig. De vraag naar de gronden van machteloosheid en angst, zijn 'trage vragen'. Zij vragen trage antwoorden. Er is geen snel wondermiddel tegen diepe angst. Machteloosheid wordt niet ontworteld door langere opsluiting.

|

De politiek moet soms als een zalm tegen de stroom in zwemmen en niet onmiddellijk reageren. Ook voor hen geldt haast u langzaam.

Slovaakse lessen voor de VLD

Vandaag hebben de regerende Slovaakse liberale christendemocraten olv Dzurinda de verkiezingen verloren ten voordele van de ultrantionalisten.

Nochtans kon Dzurinda over een periode van 8 jaar een indrukwekkend parcours voorleggen. Na de splitsing tussen het ‘rijke’ Tsjechië en het ‘arme’ Slovakije, werd er aanvankelijk wat aangemodderd onder de leiding van de oud-bokser Meciar tot in 1998 Dzurinda de leiding nam. Hij voerde een vlaktaks in, leidde Slovakije de EU en de NAVO in en vandaag groeit de Slovaakse economie gemiddeld met meer als 6 %. De werkgelegenheid halveerde van 20% tot 10%. Slovakije is zelfs goed op weg om binnen afzienbare tijd rijke ‘broer’ Tsjechië in te halen.

Deze combinatie van groeiende werkgelegenheid en een economische ‘hoera’-sfeer leek de ideale mix om alle lagen van de bevolking voor zich te kunnen winnen.

Niets is minder waar. De ultranationalisten zijn vandaag haast dubbel zo groot als de grootste regeringspartij, met 29,4%. De helft van de Slovaken leeft immers nog steeds onder de armoedegrens. Ook veiligheid blijft een bekommernis evenals de roep tot verdediging van het traditionele Slovaakse identiteitsgevoel in een snel moderniserende samenleving.

Eigenlijk hebben de liberale Slovaakse christendemocraten het progamma van de Vlaamse VLD gerealiseerd: een vlaktaks, zonder oog voor de zwaksten in de samenleving (iedereen betaalt evenveel en de rest is jaloezie dixit Van Quickenborne over de vlaktaks) en het sluiten van de ogen voor de sterke toename van het inkomen van ‘de rijken’ (zie de discussie hier over het publiceren en aftoppen van de toplonen).

De Slovaakse ultranationalisten staan voor alles waar de VLD tegen is: een BTW verlaging, hogere taksen voor de rijken en het afremmen van het ‘tempo van veranderingen’. Daarenboven is de sociale (en budgettaire) weerslag van een vlaktaks in de personenbelasting bijzonder groot (cfr. Prof. A. De Coster (KUL) Is een vlaktaks fair?).

De uitslag in Slovakije is een les voor de VLD die vandaag meent zicht terug te werpen op hun electorale core-business: het socio-economische. Werkgelegenheid biedt blijkbaar nog onvoldoende zekerheid. In een snel veranderende samenleving is ondoordacht morrelen aan de sociale zekerheid uit den boze. Daarenboven wint het immateriële aan belang, zelfs in landen waarvan wij nog dachten dat het socio-economische zou primeren. De VLD onderschat schromelijk de gehechtheid aan een Vlaams identiteitsgevoel. Het migrantenstemrecht, regularisaties, het marginaliseren van de staatshervorming en het pleiten voor de toetreding door Turkije, fnuiken hun electorale ambities.

Paradoxalerwijze toont de nederlaag van de liberale christendemocraten in Slovakije aan dat de Vlaamse VLD (‘durven vernieuwen’) een partij is met een totaal voorbijgestreefd programma.

Er is geen electorale sanctie voor corruptie

Er is geen electorale sanctie voor corruptie. Chirac werd president na schandalen over samsonites vol cash waarmee hij op vakantie ging. De film Fahrenheit 9/11 over de malafide connecties van George W. Bush was een wereldhit. En toch won Bush de verkiezingen met een voorsprong die in lang niet meer was gezien. Berlusconi is de eerste Italiaanse premier in lang die het zo lang uithield. De SP won de verkiezingen na de Agusta-affaire. De Clearstream-affaire in Frankrijk laat de Fransen vandaag koud.

Maar de PS kreeg na de Agusta-affaire bij de verkiezingen in’95 wel klappen. Zal dit scenario zich in ’07 herhalen? Of herstelt de partij zich reeds binnen enkele maanden zoals – zo blijkt uit de peilingen – na het (eerste) carolorégienne-schandaal afgelopen herfst?

|

Het verschil met de PS-affaires en de buitenlandse voorbeelden die ik zonet citeer is dat het bij de buitenlandse voorbeelden nooit direct leidde tot onderlinge verdeeldheid of stuurloosheid. Het geloof van de kiezer in een bepaalde politicus wordt blijkbaar niet aangetast door een schandaalsfeertje. Heel recent onderzoek toont wederom aan dat de burger ervan uitgaat dat politici corrupt zijn. Of het nu aan de oppervlakte komt of niet, het bestaat toch, lijkt de redenering. De andere aspecten van de politicus blijven zo dominant in hun keuze. De gewone Waal in Charleroi ziet vandaag op papier wat hij of zij al elke dag beleeft. Wat nieuw is, is de blijvende stuurloosheid van de PS en de openlijke interne verdeeldheid.

|

De PS herstelde van de eerste Carolo-affaire doordat Di Rupo Van Cau afzette. Daarenboven vond hij een vijand tegen wie hij alle Franstaligen rond zich kon verzamelen: de PS als enige dam tegen Vlamingen die zich “verhouden zoals Swissair ten aanzien van Sabena”: enkel uit op het failliet van Franstalig België. Weg was de machteloosheid, weg de verdeeldheid, terug de kiezers ... nog steeds corruptie.

|

Vandaag wordt Di Rupo getest op zijn leiderskwaliteiten. De gouden paarse jaren en zijn Italiaanse charme brachten hem naar de top van de PS. Toen ingrijpen in de wantoestanden was onmogelijk en onnodig. Maar men herkent een leider pas wanneer het moeilijk wordt. Crisissen zijn uitdagingen. De hervorming van de politie kwam er pas na Dutroux. De crisis in Chaleroi is eigenlijk een godsgeschenk voor Di Rupo. Vandaag dient zich een éénmalige gelegenheid om Wallonië definitief op pad te zetten om zich te ontdoen van een verlammend cliëntelisme waarbij de burgemeester van Charleroi meer verdient als de premier. Het is daarenboven een conditio sine qua non om ook het Marshallplan te doen slagen. Di Rupo mag immers niet vergeten dat hij - door zich aan het hoofd te zetten van de Waalse regering – ook zijn persoonlijk succes aan dat van dit plan koppelde.

|

Di Rupo betaalt vandaag de rekening voor het feit dat hij zich nooit met de lokale afdelingen heeft durven moeien. Daarom heeft hij er vandaag ook geen invloed. Machteloosheid (ten aanzien van de lokale afdelingen) en verdeeldheid (ten aanzien van Van Cau) wordt wel electoraal afgestraft, corruptie niet.

|

Het momentum voor een “geste fort” is voorbij. Een unieke kans is zo verkeken. De PS zal nu op neurotische wijze de confrontatie zoeken met een externe vijand waar zij alle Franstaligen rond kan verzamelen. De kans dat de MR morgen de VLD-affiches van ’95 bovenhaalt en Di Rupo op zijn affiche “votre sécurité sociale” zet, is onbestaand. De mikpunten zullen de VB-dotatie zijn, maar vooral de Vlaamse communautaire eisen.

|

Van mij moet je even geen nieuwe tribune in Le Soir verwachten. Onze boodschap in tempore non suspecto kon – achteraf gezien – niet beter getimed zijn. We hebben ons punt kunnen maken zonder de PS het forum te geven waarop ze nu zitten te wachten. Daarenboven kunnen de Franstalige politieke jongeren vandaag ook naast een staatshervorming hun wil om hun verantwoordelijkheid op te nemen, etaleren. Wallonië, Brussel, Vlaanderen en België rekenen op “un geste fort des jeunes”.

|

Het is op zulke momenten dat nieuwe leiders opstaan, nieuwe paden ingeslagen, waar talent bovendrijft. Pas wanneer je de leeuw bij de staart grijpt, leer je zijn ware aard kennen.