Peter Van Rompuy (2005)

2005, jaar van de politieke onmacht

2005 was het jaar van het natuurgeweld, van tsunami’s, orkanen, smeltende gletsjers en aardbevingen.

2005 was het jaar van de politieke onmacht, waarin de Europese grondwet werd verworpen, Londen leed onder terreur, Frankrijk brandde en BHV niet gesplitst raakte.

Het natuurgeweld zette de onmacht van de politiek nog eens extra in de verf. De machtigste man ter wereld keek machteloos toe hoe in zijn achtertuin een orkaan in luttele minuten wegvaagde wat gedurende decennia werd opgebouwd. Zelfs Verhofstadt kon BHV niet splitsen, geen 200.000 jobs creëren en van België geen modelstaat maken. Sarkozy keek toe hoe Frankrijk wekenlang brandde. Blair kon niet verhelpen dat terroristen in hartje Londen een aanslag pleegden. De Europese leiders “namen akte” van de beslissing van de Europeanen om hen niet volgen en de Grondwet naar de prullenbak te verwijzen.

Deze politici treft persoonlijk weinig of geen schuld voor wat er buiten hun macht gebeurde. Maar zij hebben jarenlang de burger de illusie voorgehouden dat zij wel het verschil konden maken. Verhofstadt kondigde de modelstaat aan. Bush deed alsof hij de beschermengel Gods van het Amerikaans volk was. Blair zette tanks aan de inkomhal van London Heathrow. Sarkozy zou Frankrijk ‘nettoyeren’.

2005 is het jaar waarin de politieke grootspraak verdronk. Het ‘primaat van de politiek’ werd in 1999 door paars terug ingevoerd, en in 2005 door de feiten afgevoerd. Het is deze grootspraak die het wantrouwen ten aanzien van de politiek zaaide en de zogenaamde “antipolitiek” aanwakkerde. Rik van Cauwelaert heeft het terecht over 2005 als jaar van het wantrouwen. De enigen die blijkbaar in 2005 nog geloofden dat de wereld werkelijk zo was zoals zij ze voorstelden, waren de politici en sommige media. De burger wist beter en wachtte niet op overheidssteun om Zuidoost Azië en Pakistan ter hulp te snellen.

‘Live Aid’ - de concertenreeks tegen armoede in de wereld - ging dan ook niet louter over politiek. Bob Geldof staarde zich als enige blind op de politieke wereldleiders (en op een eventuele Nobelprijs?). Kofi Annan verwoordde het wel juist toen hij op één van de concerten tot het publiek zei “you are the United Nations”, met de nadruk op “you”.

Voor mij is de dood van de Paus haast een symbool voor de rode draad door 2005, (politieke) onmacht. Terwijl 1 miljard mensen de begrafenis volgden – meer dan voor om het even welke politicus – zat Bush gewoon op tweede rij. De populariteit van Karl Wojtila is voor vele westerse politici een raadsel. Nochtans is het antwoord eenvoudig. Mensen herkennen in zijn strijd, hun strijd. Miljoenen zagen in hem een voorbeeld in hoe je met lijden en machteloosheid kan omgaan. Want echt lijden is lijden waar men geheel machteloos tegenover staat. De dood is dan ook de ultieme machteloosheid. Niet enkel in zijn laatste dagen en uren heeft hij zijn ziekte – parkinson - ‘sereen en kalm’ gedragen. De paus wist dat de ziekte van Parkinson hem langzaam klein zou krijgen. En toch heeft hij elke dag gevochten. Zinvolheid en menselijkheid temidden van machteloosheid, dat is het beeld dat de paus op de meest authentiek mogelijke manier uitdroeg. De grootste Belg werd in 2005 dan ook niet toevallig geen politicus, maar wel pater Damiaan.

Misschien schuilt in de wijze van omgaan met politieke onmacht ook wel de reden voor de neergang van VLD en SP.a en de opkomst van CD&V. Christendemocraten hoeven niet gelovig te zijn, maar geloven wel in een gemeenschappelijke christelijke traditie en waarden, die hen ook bewust maken van de beperktheid van de politiek. Voor liberalen maakt het individu steeds het verschil, Verhofstadt was daarvan de exponent. Voor socialisten kan de politiek of de staat alles opvangen, Stevaert (en zijn “gratis”) was daarvan de exponent.

De politiek staat echter niet steeds machteloos. Politiek is zelfs meer dan enkel “je kei in de rivier verplaatsen”. Had Sarkozy het woord “racaille” niet uitgesproken, waren de rellen minder erg geweest. Had Swarchenegger gratie verleend, dan was Tookie nu niet ter dood veroordeeld. De Iraanse president Ahmadinejad kan nog steeds besluiten alsnog geen nucleaire wapens te fabriceren.

De politiek bestaat uit de kunst om de moed te hebben te veranderen wat men kan veranderen, de bescheidenheid te aanvaarden wat men niet kan veranderen en de wijsheid het verschil te maken tussen beide ¹. Een goed voornemen voor 2006?

^{1 parafrasering van citaat van Augustinus}

Vooruitblik 2006 (overgenomen door De Morgen)

2006 zal politiek geheel in het licht staan van de gemeente- en provincieraadsverkiezingen op 8 oktober. Maar deze maal spelen zij ook barometer voor de federale verkiezingen in 2007 (die door het arrest van het arbitragehof rond BHV waarschijnlijk rond maart-april 2007 zullen vallen, en misschien wel eerder ‘om de oppositie op snelheid te pakken’). Daarom hieronder een overzicht van de voorlopige positionering van de grootste partijen:

SP.a: Vande Lanotte lichtte al een tipje van de sluier omtrent de positionering van SP.a: “iedereen” en “gratis”. Met iedereen wil de SP.a zich openstellen naar anderen dan de arbeiders (en progressieven, die al terug bij Groen! zitten). Het Vlaams Belang heeft al lang de arbeiders bij de socialisten weggehaald en het débacle met het ABVV rond het generatiepact joeg ook de laatsten uit de SP.a. Het adagium “socialist tot in de kist” is door de Teletubbies definitief naar het mausoleum verwezen. Daarom gaan de socialisten niet resoluut voor “Uw sociale zekerheid”, maar voor “Iedereen”. Het is een vlucht vooruit. Het is een halfslachtige poging om - net als De Gucht bij de VLD– de nieuwe ‘volkspartij’ te worden. Nochtans, Di Rupo meent dat “wie naar links trekt, het midden binnenhaalt”. De gratis-plaat is zo grijsgedraaid zal ze ondertussen oorverdovend vals klinkt, maar de SP.a heeft geen andere plaat liggen. Ondertussen zit Vande Lanotte waar Stevaert zat en Freya had moeten zitten (en zij zit waar ze niet had mogen zitten). Freya moet zich nu bewijzen, een electorale nederlaag van de SP.a zal haar aangerekend worden. Verder zegt Hans Bonte dat legale immigratie moet worden ingedijkd terwijl Vanbrempt meent dat controle op bussen naar illegale immgranten niet kan. Stevaert heeft zijn opvolging niet verzekerd. Nog twee slechte peilingen en ik geef het u op een briefje, in 2006 staat Stevaert terug op de lijst.

VLD: De VLD klimt stilaan uit het dal. Het intern geruzie werd afgekocht met de enige taal die Verhofstadt verstaat: postjescultuur. Jean-Marie “ik zeg wat ik denk” Dedecker  zwijgt als vermoord nu hem een ministerpost is beloofd en De Gucht weet dat hij alleen kan blijven als hij zwijgt. Onder impuls van een nieuwe communicatiegoeroe gaat de VLD nu voor “de hardwerkende Vlaming”, een schot in de roos als u het mij vraagt. Verhofstadt kon voor het eerst weer wat daadkracht etaleren dankzij haar verzet tegen het wild staken van het ABVV. Maar de VLD heeft enkel haar vrije val kunnen stoppen. Binnenkort komen ze met een tweede generatiepact dat weer zal volstaan met ongeloofwaardige ideëen zoals autostrades met twee verdiepingen (even geloofwaardig als de flat tax). Onkelinx zegt deze week in Knack “dat een tweede pact niet hoeft” … De hardwerkende Vlaming herinnert zich vooral een hard ruziënde VLD die hen hard doet betalen, hard slaag kreeg in ’04 en hard met de billen bloot ging rond BHV. “De boulevard of broken dreams” van de afgelopen zeven jaar heeft het geloof in Verhofstadt’s luchtkastelen onherstelbaar gebroken. Daarom probeert hij amechtig zijn Europese ambitie terug nieuw leven in te blazen met een nieuw boek en een scorebord ivm de omzetting van Europese richtlijnen in Belgisch recht waarmee hij de VLD-kabinetten teistert. ‘You can fool some people all the time. You can fool all the people some time. But you can not fool all the people all the time’, premier.

CD&V: Nadat de CD&V in volle generatiepact-debat haar nek niet durfde uitsteken met haar sociaal-economisch plan (waarvan de naam “weten waar naartoe” omgekeerd evenredig interessant is als de inhoud), zette zij enkele weken geleden dan toch haar ideëen omtrent de vergrijzing uiteen door “bruggen te bouwen” tussen economie en gezin, o.m. via schoolbel-jobs. Met de campagne www.engagement.be lijkt de CD&V haar campagne te willen axeren op het  immateriële met woorden als respect, engagement, het gezin en welzijn (via Vervotte). Het wordt een hertaling van Kennedy’s “do not ask what your country can do for you, but what you can do for your country”. Verder liet Leterme zijn interesse voor het premierschap blijken. Misschien is het best dat hij wacht tot Joke Schauvliege op enkele maanden van de verkiezingen de website www.leterme-erop.be registreert … Laten we ook niet vergeten dat op dit ogenblik de socialisten de grootste politieke familie zijn en Di Rupo dus premier wordt.

VB: Het Vlaams Belang zweet in 2006 voor het eerst. De laatste peilingen van de stemmenkampioen tonen een lichte terugval tijdens de laatste maanden, ondanks het Generatiepact en rellen in Frankrijk. Is hun piek dan toch bereikt? Het Belang weet dat als ze nu niet doorbreken naar  het bestuur, die zee aan mandatarissen gefrustreerd zullen raken en de sterke interne tegenstellingen publiek zullen uitgevochten worden. Antwerpen moet vallen. Het Belang hoopt vooral garen te spinnen uit het proces van KifKif tot het ontnemen van de politieke rechten van Dewinter en de poging van de socialisten en groenen om het Belang haar dotatie af te nemen.

Uit de bovenstaande analyse blijkt één zaak duidelijk, geen van de partijen is werkelijk in staat de politieke agenda definitief te (her)zetten.

Alle drie de democratische partijen weten dat hun regeringsverzekering schuilt in het communautair programma van de CD&V, daarvoor is immers een tweederde meerderheid en dus een tripartite nodig.

Aangezien de VLD weet dat het vertrouwen in Verhofstadt definitief gebroken is, “werkt de VLD vooral hard” om de Vlaamse regering uit elkaar te spelen. Zo willen ze de CD&V net klein genoeg maken opdat een bipartite ook mathematisch onmogelijk zou zijn. Hierbij goed wetende dat ze daardoor zichzelf, maar vooral de CD&V kleiner maken (en het Belang groter). Zolang de VLD en SP.a onder elkaar ruzie blijven maken over prullen - ook al is dit binnen de Vlaamse regering - maken zij immers vooral zichzelf ongeloofwaardig. En dit des te meer als ze Vlaams en federaal vermengen zoals nu met de ruzie tussen Vanbrempt en Dewael. Zolang VLD en SP.a zich niet gezamenlijk tegen de CD&V keren, zal Leterme’s ster niet echt dalen. De SP.a heeft echter nog een rekening openstaan met Verhofstadt na zijn verraad rond het Generatiepact …

Verhofstadt zal eind 2006 nog wel iets proberen à la de dioxine-crisis (’03) of een ophefmakende euthanasiezaak (’04). Maar ook hij weet dat alleen grote maatschappelijke gebeurtenissen buiten de politiek de politieke kaarten in 2006 nog werkelijk kunnen herschudden. Will it simply be the economy, stupid?

(Thomas Van Rompuy) Spiraal der antipolitiek

Ik schrijf dit opiniestuk niet uit wrok of desinteresse. Ik schrijf dit uit vrees voor de toekomst, uit vrees voor de politiek, en ook uit vrees voor de anti-politiek.

De politiek vandaag heeft een zéér negatieve connotatie gekregen, hetgeen ook niet verwonderlijk is. Als jongere ben ik zelf ook geïnteresseerd in politiek. Tot mijn eigen spijt echter kan ik het bijna niet opbrengen het nauwlettend op te volgen. Ik voel mij hier niet alleen. Vele jongeren als ik, die zich wel willen engageren, en die graag in groep het politieke landschap zouden bespreken, voelen zich alleen. Zij moeten hun uitvlucht zoeken in puriteinse jongerenbewegingen, waarin de komma van het zoveelste verkeersbeleid belangrijker is dan de pure politiek-strategische dialoog. Jongerenbewegingen zijn bijna scoutsbewegingen geworden. Hier vindt de politiek-geïnteresseerde meestal zijn gading niet. Zelfs de geïteresseerde blijft teleurgesteld achter.

Hier ga ik echter al uit van het feit  dat men geïnteresseerd is! Dit is al zéér optimistisch, het is dezer dagen immers zoeken naar mensen die geen afkeer van de politiek met zich meedragen. Het ontbreekt aan grote politieke figuren in het genre van Churchill, Mandela, De Gaulle, om nog het ware dappere, het morele aspect van de politiek te belichamen. De politiek heeft geen speerpunten meer, geen grote figuren om naar op te kijken. Geen leiders meer wiens charisma het beste uit elkeen halen kan. De politiek is geëvolueerd tot een soort praatbarak, en hierin speelt de media een belangrijke rol. Schandelijk is het te zienhoe elke keer verkiezingen gepaard gaan met shows in het genre van de ‘doe de stemtest’. Zij ridiculiseren de politiek tot een oppervlakkig spelletje die de sympatiekste beloont. Men vertelt in die shows enkel wat men horen wil en geen enkele presentator die dit weerliggen wil of kan. De politiek is een spel geworden van ‘wie neemt het best de kiezer in de maling’.

Serieuse politieke debatprogramma reiken inzake kijkcijfers nauwelijks hoger dan drie of vierhonderd duizend. Men moet de politiek tot een ludiek spelprogramma herleiden met stemmingkjes en interactiviteit om nog een publiek te hebben. Dit genre programma herleidt de politiek tot een inhoudsloos flashy ballonnetje, dat de kiezer uiteindelijk doorprikt (al gebeurde dit bij de paarse regering weliswaar pas na 5 jaar) en hen in de armen van de anti-politiek drijft.

Het Belang wint blindelings elke verkiezing met inhoudsloze programma’s, puur terende op het falen van de andere partijen, puur terende op de schrik die leeft in onze samenleving. Een schrik die ik begrijpen kan. Wie kan er immers nog positief naar de toekomst kijken met een regering die elk moeilijk dossier uit de weg gaat, of beëindigt met een knieval? Het generatiepact is hier het zoveelste voorbeeld van. Wat moest eindigen in een pact dat onze toekomst veilig zou stellen, een pact dat de jongerenwerkloosheid en de prangende vergrijzing zou opvangen, is geëindigd in een zielige schertsvertoning. Een vertoning waarin de vakbonden en de regering haar verantwoordelijkheid niet opnamen. Het sociaal overleg onstond ter begunstiging van alle partijen. Zij heeft duidelijk haar oorspronkelijke doel uit oog verloren, de vakbonden stellen immers een status-quo als een overwinning voor wanneer elke grote supranationale instantie (IMF, Oeso, ...) ons waarschuwt voor een dramatische toekomst als we niets veranderen aan ons toekomstgericht beleid.

Het ontbreekt dezer dagen in heel de wereld aan politieke moed. Niemand durft nog eens ingaan tegen de kortzichtige wil van het kiespubliek, niemand durft nog moeilijke beslissingen nemen. De paarse regering heeft zich hierin de grote meester getoond. De politiek is haar idealen kwijt, haar tegenstelling zoals links-rechts. Fukuyama sprak van ‘ de laatste mens’ en het ‘einde van de geschiedenis’ als er niet snel nieuwe grote breuklijnen zouden ontstaan in het politieke leven. Deze breuklijnen ontbreken dezer dagen, met als gevolg een gebrek aan identificatie met de politiek vanwege de kiezer, en zo ontbreekt ook de prikkel tot het nemen van politieke moedige/moeilijke beslissingen. De partijen weten immers door het gebrek aan identificatie met haar kiespubliek, dat een moeilijke beslissing een zware verkiezingsnederlaag zal inhouden. Zij voelen het vertrouwen niet meer van een sterke achterban die zich indentificeert met haar partij.  Vandaag dus, leunen alle partijen naar elkaar toe, uit vrees om de zwevende kiezers te verliezen door een conflictueus standpunt in te nemen. Een zwevende, ongebonden kiezer die ze zelf gecreëerd hebben door een gebrek aan politieke moed. De politiek heeft immers geen ideaal meer, geen tegenstelling die haar standvastig maakt bij haar achterban. De kleine verschillen tussen onze partijen bewerktstelligen nog verder de moedeloosheid, enkele procenten kunnen immers het verschil maken tussen regering en oppositie.

Het individualisme en rationalisme van de hedendaagse cultuur is overgeslagen naar de politiek. Een domein waar idealen moeten vertaald worden in beleid. Het is eerder een zelfvervullend domein geworden dat zichzelf en haar postjes wil vrijwaren langs pragmatische, moedeloze beslissingen. De politiek is haar ziel verloren en dit vertaalt zich dan ook naar de kiezer. Hij doorziet deze politieke lafheid en apathie, en reageert met anti-politiek en afkeer. Als daarbovenop komt dat jongeren die het wel nog zien zitten geen serieuse uitlaatklep meer geboden wordt, ziet de toekomst er al helemaal zwart uit.

Ik pleit dus voor zware beslissingen die het land desnoods moeten verdelen. Het is immers conflict dat vooruitgang bewerkstelligt. In dit conflict moeten dan echter de opposerende partijen niet als vijanden, maar als tegenstrevers beschouwd worden. Een politiek waar men respect voor elkaar heeft. Een sluimerende conflictsituatie zoals rond het generatiepact wordt echter uit de weg gegaan door toegevingen van de regering. Dit is het zoveelste bewijs van de conflictvermijding, die politieke afkeer teweegbrengt. Huntington sprak van ‘the clash of civilisations’ als de nieuwe hedendaagse breuklijn, het Blok echter heeft een monopolie op deze problematiek, tijd dus voor de andere partijen om zich volwaardig te enten op dit thema. En door conflictvermijding zoals bij het generatiepact komen we dus in de zopas uitgelegde spiraal die leidt tot anti-politiek. Geen conflict omwille van geen moed, leidt tot geen indentificatie door de kiezer. Dit leidt tot een zwevend kiespubliek dat politieke moed verder verhindert. En al dit leidt dan tot een politiek van loze beloften die uiteindelijk doorzien wordt en de anti-politiek versterkt.  Ik zeg dus, sta op politiek, verdeel en kies!! Enkel zo kunnen we vooruit.

Thomas Van Rompuy aka Bakkes (° 1986)